خداوند آسمانها و زمينها ، ايشان جحود كردند و تكذيب او كردند در اين حديث خداى تعالى اين سوره فرستاد . ترجمه : 1 بنام خداى مهربان بفرمانبران بخشنده بآفريدگان . ستايش ويژه آن خدا است كه آسمانها و زمين آفريد و تيرگى و روشنى درست كرد . و [ با اين نمودارى قدرت او ] كسانى كه كافر بودند ز پروردگار خود روى گردان [ به - سوى بتها ] شدند . 2 همان خدا است كه شما را ز گل آفريد و مرگى بسرنوشت كرد كه هنگام معين آن نزد خود او است [ و كسى راز آن خبر نيست ] . و شما پس از آن [ نمودارى قدرت ] دو دل مانده‌ايد . 3 با اينكه او است خداى در آسمانها و زمين و نهان و آشكارتان بداند و هر آنچه كنيد و بچنگ آوريد . سخن مفسّرين : « فى ظلال » : چون عرب جاهلى نذر و كشتار حيوان را مسئله مهمّ مىدانست و خوى او بود كه پاره اى چيزها را حلال و ديگر را حرام شمارد تمام اين سوره بنام انعام شد تا اهميّت آن تقليدها و زشتى يكايك آن حلال و حرامها نمودار شود . « الْحَمْدُ لِلَّه » 1 مجمع : بعضى گفته‌اند : مقصود به اين جمله امر است ، ستايش بكنيد خدا را . تنوير المقباس : اين سوره بمكّه نازل شد جز پنج آيه ( تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ ) تا سه آيه و ( ما قَدَرُوا اللَّه ) تا دو آيه كه بمدينه نازل شده است و صد و بيست و شش آيه است . روح البيان : در تأويلات نجميّه گفته است : يعنى هر آفريده كه ستايش كند خدا را آن ستايش مال خدا است و مملوك او است ، چون نيرو و استعداد ستايش را او بخشيده و هم او تحريك بر ستايش كرده است كه بآثار قدرتش ستايشش كنند ، پس تمام ستايشها جملگى ملك او و مختصّ به او است . و در اين جمله كه حمد را وابسته بذات حقّ كرده است و گفته شده است « الْحَمْدُ لِلَّه » اشاره است كه او شايسته ى حمد و ستايش است چه كسى و ستايشگرى باشد يا نه ، مثنوى گفته است :